Nhạc AI Buồn

Buồn có nhiều kiểu, và mỗi kiểu cần một cách làm

«Buồn» trong ô tâm trạng là một chữ, nhưng nhạc buồn có nhiều sắc thái, và chọn sai sắc thái là lý do hay gặp khiến bài nghe «không tới». Bài chia tay, bài nhớ mẹ và bài tiễn biệt cần tốc độ, nhạc cụ, giọng hát khác nhau.

Sắc thái thứ ba sát hoài niệm, sắc thái đầu sát cô đơn. Biết mình viết kiểu nào thì các lựa chọn khác tự rõ.

Chậm, thứ, thưa, và vì sao không phải lúc nào cũng vậy

Ba tín hiệu buồn rõ nhất là tốc độ chậm, giọng thứ và phối khí thưa. Người đang buồn nói chậm hơn, thấp hơn, ít lên xuống hơn, và giai điệu buồn mô phỏng đúng thế: đi xuống, liền bậc, ngân dài, nằm thấp trong tầm giọng. Khuôn «Chậm» trên MuziAI là 72 BPM, đủ chậm cho ballad mà chưa lê thê.

Phối thưa có sức nặng hơn nhiều người nghĩ. Khoảng trống giữa các câu hát là chỗ người nghe tự đặt mình vào; một piano với một giọng hát thường buồn hơn cả dàn nhạc chơi liên tục.

Ngoại lệ thì nhiều. «Someone Like You» của Adele ở giọng La trưởng mà vẫn là một trong những bài chia tay buồn nhất thập niên 2010. Ngược lại, giọng thứ là nền của rất nhiều bài rap, rock, EDM nghe căng hoặc dữ dội chứ không buồn. Giọng thứ cộng nhịp nhanh và trống nặng thường ra mạnh mẽ, không ra buồn.

Mấy thủ pháp hoà âm làm người nghe chùng xuống

• Vòng vi-IV-I-V (Am-F-C-G ở giọng Đô trưởng): cùng bốn hợp âm với vòng pop vui nhưng bắt đầu từ hợp âm thứ, nên màu chung tối hẳn.
• Hợp âm iv mượn từ giọng thứ: trong Đô trưởng, đi F rồi Fm rồi về C. Chỉ một nốt La hạ thành La giáng mà nghe như vừa mất đi điều gì.
• Bass đi xuống từng bậc, ví dụ C, B, A, G dưới các hợp âm, kiểu bass than khóc có từ thời nhạc Baroque.
• Nốt dựa: giai điệu chạm một nốt nghịch với hợp âm rồi mới giải về nốt thuận. Đặt nó vào chữ quan trọng nhất của câu điệp khúc.

Leonard Cohen nói thẳng điều này trong «Hallelujah»: «the minor fall, the major lift», hợp âm thứ để rơi, hợp âm trưởng để nhấc lên. Bài buồn đọng lâu nhất thường có cả hai, không chỉ có rơi.

Viết lời buồn bằng chi tiết thay cho nước mắt

Lời buồn hay hỏng theo một kiểu: dồn chữ buồn vào, «đau thương», «lệ rơi», «tan nát». Tới câu thứ ba người nghe đã chai. Một chi tiết cụ thể làm việc tốt hơn: đôi dép vẫn để ở cửa, tin nhắn đã xem không trả lời, bát cơm ai đó vẫn xới thừa. Người nghe tự hiểu ra nỗi buồn, và vì tự hiểu nên họ thấy nó.

Verse kể, điệp khúc nói thẳng một câu mà cả bài xoay quanh. Lời buồn chịu được câu dài hơn vì nốt ngân dài, nhưng vẫn cần chỗ thở: đặt dấu phẩy ở nơi muốn giọng hát nghỉ. Một chút ánh sáng ở câu cuối, một lời chúc hay quyết định bước tiếp, thường đọng lâu hơn cái kết tuyệt vọng. Cần khung sẵn thì công cụ viết lời viết được theo chủ đề chia tay, nhớ nhà, mất mát; bạn thay câu chung chung bằng chi tiết của mình.

Khi tiết tấu phản bội lời bài hát

Lỗi hay gặp nhất với bài buồn là lời một đằng, nhịp một nẻo. Viết lời tiễn biệt mà chọn pop tốc độ «Nhanh», bài ra trống bốn phách đều, bass nảy: người nghe nhún theo trước khi kịp nghe lời. Vài lỗi cùng họ:

• Đúng tâm trạng mà sai thể loại. EDM và funk, disco mang sẵn nhịp nhảy; buồn trong các thể loại này phải là chủ ý, kiểu «khóc trên sàn nhảy», chứ không phải tình cờ.
• Hát nội lực ngay từ câu đầu. Không còn chỗ để dâng lên, điệp khúc nghe bằng verse.
• Quá nhiều nhạc cụ. Piano, dàn dây, kèn đồng, hợp xướng cùng lúc biến bài thành sân khấu, mất cảm giác riêng tư.
• Kéo quá dài. Bài buồn bốn phút với hai lần điệp khúc thường hay hơn bài sáu phút lặp đi lặp lại.

Thể loại và tâm trạng nằm cạnh nỗi buồn

Ballad là lựa chọn mặc định: cả 13 bài ballad mẫu của MuziAI đều ở 72 BPM. Bolero cho nỗi buồn kể chuyện, nhịp đều, nhiều luyến láy, hợp giọng nam trầm ấm hoặc song ca. Acoustic và indie hợp buồn lặng, tự sự. R&B và lo-fi cho nỗi buồn đêm khuya, mệt nhiều hơn đau. Jazz chậm mang chất blue; nhạc phim cho buồn bi tráng. Dân ca có nhiều làn điệu buồn, hợp đàn tranh và sáo trúc.

Về tâm trạng: cô đơn là buồn khi chỉ còn một mình, nhạc cụ còn ít hơn. Hoài niệm là buồn có hơi ấm ký ức. Bình yên là lúc nỗi buồn đã lắng. Một chuyện tình dang dở, chưa hẳn mất, có khi hợp lãng mạn hơn bạn nghĩ.

Thử ngay với vài ý tưởng buồn

Chọn tâm trạng Buồn, tốc độ Chậm, rồi dán ý tưởng và dòng phong cách vào khi tạo bài hát:

• «tin nhắn cuối cùng chưa kịp gửi cho bố», phong cách sad piano ballad, sparse arrangement, warm baritone male vocal, slow tempo
• «chiếc ghế trống ở bữa cơm tất niên năm nay», phong cách melancholic bolero, acoustic guitar, dan tranh zither, heartfelt male and female duet
• «dọn đồ ra khỏi căn phòng hai đứa từng thuê», phong cách heartbreak pop ballad, piano, strings enter in the chorus, emotional female vocal
• «thành phố xa nhà lúc ba giờ sáng», phong cách melancholic lo-fi, rainy night, soft electric piano, breathy intimate vocal

Nghe vài bài buồn trong thư viện bài mẫu trước sẽ giúp bạn đặt kỳ vọng đúng. Từng ô chọn được giải thích ở trang hướng dẫn.