Nhịp rumba trong bolero: cách đếm 4/4 và mẫu đệm guitar cho người mới tập

Bolero ở Việt Nam được đệm theo nhịp 4/4 và đánh chậm. Người ta hay gọi nó là rumba bolero vì điệu rumba trong khiêu vũ quốc tế vốn lấy từ bolero chậm của Cuba, nên hai cái tên dính vào nhau. Khi đệm, bạn đếm mỗi ô nhịp là «1 và 2 và 3 và 4 và». Tiếng bass rơi vào phách 1 và phách 3, và phách 1 có một hình nhịp riêng: tiếng bass ngân nửa phách rồi hai tiếng quẹt nhanh dồn vào nửa sau. Chính hình nhịp ấy làm bolero nghe ra bolero. Mẫu cho người mới là «Bass, quẹt 3-2-1, Lên, Xuống, Lên» cho hai phách đầu, lặp lại ở hai phách sau. Tập với máy đếm nhịp ở tốc độ chậm, đếm thành tiếng cho tới khi tay tự chạy, rồi mới ghép vào một bài như Sầu tím thiệp hồng.

Nhịp rumba trong bolero là gì

Nhịp rumba trong bolero là cách gọi quen của người chơi đàn Việt cho khung nhịp 4/4 chậm, bass ở phách 1 và phách 3, phách 1 chia thành một tiếng dài và hai tiếng ngắn, dùng để đệm phần lớn các bài nhạc vàng. Chữ «rumba» và «bolero» ở đây chỉ cùng một họ nhịp, chỉ khác tốc độ.

Ba thứ cùng mang tên bolero hoặc rumba

Người mới hay rối vì chữ bolero được gắn cho ít nhất ba thứ khác nhau.

Bolero Tây Ban Nha là một điệu múa nhịp 3/4 có từ thế kỷ 18. Bản Boléro nổi tiếng của Ravel thuộc dòng này, cũng nhịp 3/4, không liên quan gì tới cách đệm bạn đang tìm.

Bolero Cuba hình thành ở vùng Santiago de Cuba vào cuối thế kỷ 19, là những bản tình ca chậm hát với guitar. Dòng này sau đó lan khắp Mỹ Latin, sang Mỹ và châu Âu, và là tổ tiên trực tiếp của bolero Việt Nam.

Rumba thì lại có hai nghĩa. Rumba Cuba gốc là nhóm thể loại hát và bộ gõ của người gốc Phi (guaguancó, yambú, columbia), nghe rất khác bolero. Còn rumba trong khiêu vũ quốc tế, thứ bạn thấy ở các lớp nhảy, lại được dựng trên nền bolero-son, tức bolero chậm của Cuba. Vì sàn nhảy gọi điệu nhạc ấy là rumba, nên ở Việt Nam hai chữ dùng lẫn cho nhau.

Bolero và rumba trong cách gọi của người Việt

Trong giới đệm hát ở Việt Nam, «bolero» thường chỉ bản chậm, ngân dài, còn «rumba» chỉ bản cùng khung nhịp nhưng nhanh và nảy hơn. Cách đếm và chỗ đặt bass của hai kiểu gần như giống nhau, nên học chắc bolero thì sang rumba chủ yếu là tăng tốc và đánh gọn hơn.

Cách đếm nhịp bolero 4/4

Mỗi ô nhịp bolero có bốn phách, và bạn chia mỗi phách làm đôi để có tám nửa phách: «1 và 2 và 3 và 4 và». Đếm thành tiếng, đều như kim đồng hồ, trước khi chạm vào đàn.

Chỗ khác của bolero nằm ở phách 1. Phách này bị chia ba: một nốt móc đơn rồi hai nốt móc kép. Trên đàn, nốt móc đơn là tiếng bass, ngân trọn nửa phách đầu; hai nốt móc kép là hai tiếng quẹt nhanh dồn vào nửa phách «và». Đọc thành tiếng sẽ là «bùm, ta-ta». Các phách còn lại chia đôi đều như bình thường.

Bass đi theo hai điểm tựa trong ô nhịp: phách 1 và phách 3. Phách 1 là bass chính, tức nốt gốc của hợp âm. Phách 3 là bass phụ, một nốt khác trong hợp âm, thường ở dây kế bên. Phần lớn các cách biến tấu bolero chỉ đổi phách 3 và phách 4, còn phách 1 gần như giữ nguyên.

Tốc độ bao nhiêu là vừa

Bolero Việt được đánh chậm, chậm hơn hẳn bolero dùng cho khiêu vũ, và rumba kiểu Việt thì nhanh hơn rõ. Khi đệm cho người hát, tốc độ là do giọng hát quyết định: người hát cần đủ chỗ để ngân cuối câu. Đánh vội là lỗi hay gặp nhất của người mới, và nó làm bài bolero nghe thành một điệu khác.

Mẫu đệm guitar bolero cơ bản

Mẫu dưới đây là cách đệm phổ biến nhất cho người mới, đặt trên tám nửa phách vừa đếm. «B» là gảy bass, «3-2-1» là quẹt nhanh ba dây 3, 2, 1 từ trên xuống, «L» là móc lên ba dây 1, 2, 3, «X» là quạt xuống ba dây 3, 2, 1.

Đọc thành lời: «Bass, quẹt-lên, xuống, lên; Bass, quẹt-lên, xuống, lên». Ở nửa phách «và» của phách 1 và phách 3 có hai tiếng chứ không phải một, đánh nhanh gấp đôi các tiếng khác. Nếu bạn đánh hai tiếng ấy thành một, mẫu sẽ nghe như điệu slow bình thường.

Gảy bass dây nào

Bass là nốt gốc của hợp âm đang bấm. Hợp âm có nốt gốc ở dây 6 (Em, G, F bấm chặn) thì gảy dây 6. Hợp âm có nốt gốc ở dây 5 (Am, C, B7) thì gảy dây 5. Hợp âm D và Dm có nốt gốc ở dây 4. Bass phụ ở phách 3 thường là dây bass kế bên, ví dụ Am gảy dây 5 ở phách 1 và dây 4 hoặc dây 6 ở phách 3. Gảy bằng ngón cái, đi từ trên xuống và để ngón tựa nhẹ vào dây kế bên, tiếng sẽ chắc hơn.

Tiếng chập và cách chặn dây cho gọn

Khi đã quen mẫu trên, nhiều người chuyển sang kiểu quạt chả có tiếng chập. Chập là quạt xuống ba dây 3, 2, 1 rồi chặn tay để dây không kêu, nghe ra một tiếng «chát» khô và ngắn. Trong bolero, tiếng chập thường được đặt vào đầu phách 2 thay cho tiếng quạt xuống, làm ô nhịp có thêm một điểm nhấn mà không cần đánh mạnh hơn.

Muốn chặn gọn, áp mép ngoài bàn tay phải (phía ngón út) xuống dây gần như cùng lúc với cú quạt, hoặc nới lực tay trái cho dây tắt. Nếu nghe rè hoặc còn ngân, là do tay áp chậm hơn cú quạt, hoặc chỉ chạm một phần dây. Tập riêng động tác này trên dây buông: quạt và áp, quạt và áp, cho tới khi mười lần đều nghe giống nhau. Tay chỉ cần áp đủ để dây tắt; đập mạnh thì đau tay và đàn kêu lạch cạch.

Hai biến thể để bớt đơn điệu

Ở đoạn đầu, chỗ người hát kể chuyện, thay phần quạt bằng rải dây: ngón cái gảy bass, các ngón trỏ, giữa, áp út móc lần lượt dây 3, 2, 1 rồi quay lại, giữ đúng hình «bùm, ta-ta» ở phách 1. Tiếng đàn nhỏ lại, nhường chỗ cho lời.

Ở điệp khúc, dùng kiểu quạt chả có tiếng chập vừa nói và quạt mạnh tay hơn một chút. Bài sẽ có chỗ lên chỗ xuống mà bạn không cần đổi tốc độ.

Đổi hợp âm giữa ô nhịp

Khi một ô nhịp có hai hợp âm, hợp âm thứ hai gần như luôn vào ở phách 3. Bạn đổi tay trái ngay sau tiếng lên ở «2 và», để đúng phách 3 tay trái đã bấm xong và tiếng bass rơi trên hợp âm mới. Lúc này tiếng bass ở phách 3 không còn là bass phụ của hợp âm cũ mà là bass chính (nốt gốc) của hợp âm mới.

Ví dụ ô nhịp Am sang E7: phách 1 gảy dây 5 (nốt A), đổi tay sang E7, phách 3 gảy dây 6 (nốt E). Nghe hai tiếng bass A rồi E, người hát biết ngay hợp âm đã đổi.

Người mới hay vấp vì đổi tay trái đúng lúc tiếng bass đã tới, nên tiếng bass bị câm hoặc sai dây. Cách sửa là tập riêng cặp hợp âm khó của bài, chỉ đánh nửa ô cuối và nửa ô đầu nối tiếp, chậm hơn tốc độ thật.

Bass bolero cho bass điện và đàn phím

Người chơi bass điện đi theo đúng hai điểm tựa của guitar: nốt gốc ở phách 1, quãng năm hoặc nhắc lại nốt gốc ở phách 3. Với hợp âm Am, một cách đi đơn giản là A ở phách 1, E ở phách 3. Khi bài sắp đổi hợp âm, bạn có thể thêm một nốt nối ở phách 4 để dẫn sang nốt gốc của hợp âm kế tiếp, ví dụ từ C sang Am thì chèn nốt B ở phách cuối.

Tay trái đàn phím đi y hệt hình bass ấy, tay phải giữ hợp âm và đánh theo hình «bùm, ta-ta» của phách 1. Nếu ban nhạc đã có bass điện, người chơi phím nên bỏ bớt nốt trầm để hai đàn không chồng lên nhau.

Bolero khác rumba nhanh, slow rock và tango thế nào

Ba điệu này hay bị đánh nhầm với bolero vì cùng được dạy trong nhóm nhạc vàng, nhưng cách chia phách khác nhau.

Slow rock chia mỗi phách thành ba chứ không phải hai. Bạn đếm «1 2 3, 2 2 3, 3 2 3, 4 2 3», và tiếng đàn lắc lư theo từng cụm ba. Nếu một bài chậm mà nghe đếm kiểu «một hai ba» trong mọi phách thì đó là slow rock, đệm bằng mẫu bolero sẽ lệch ngay. Bolero chỉ có phách 1 (và phách 3 trong mẫu trên) là dồn thêm tiếng, các phách còn lại chia đôi.

Tango cũng 4/4 nhưng ngắt và dứt khoát. Trên guitar có tiếng đập: tay phải đập vào dây tạo tiếng ngắt, các tiếng đàn cắt ngắn, nhấn rõ, ít ngân. Bolero thì ngược lại: tiếng bass ở phách 1 được để ngân, và kể cả khi có tiếng chập thì nó cũng nhẹ chứ không giật. Nghe một bài mà thấy đàn như đi từng bước dậm thì nghiêng về tango.

Rumba nhanh dùng cùng khung với bolero, chỉ nhanh hơn và đánh gọn hơn. Nếu bạn đệm một bài rumba bằng mẫu bolero ở tốc độ đúng, nó vẫn nghe ổn; chỉ cần quạt ngắn tay hơn.

Cách luyện nhịp bolero cho đều tay

Thứ tự tập hợp lý là tay phải trước, tay trái sau, bài cuối cùng. Nhiều người làm ngược lại: bấm hợp âm của cả bài rồi mới lo tay phải, và kết quả là nhịp trôi theo chỗ dễ chỗ khó của tay trái.

1. Bật máy đếm nhịp ở mức chậm. Đếm to «1 và 2 và 3 và 4 và» theo tiếng tíc trong một phút mà chưa cầm đàn, rồi đổi phách 1 và phách 3 thành «bùm, ta-ta». Dậm chân theo tiếng tíc cũng giúp giữ nhịp.
2. Trên dây buông, đánh mẫu «Bass, quẹt-lên, xuống, lên» theo máy, vẫn đếm thành tiếng. Chỉ cần tiếng bass rơi đúng tiếng tíc thứ nhất và thứ ba của mỗi ô.
3. Bấm một hợp âm (Am chẳng hạn) và đánh liền bốn ô không dừng. Khi bốn ô đều, chuyển sang cặp Am với E7, mỗi hợp âm một ô.
4. Ghép các cặp hợp âm của bài bạn chọn, vẫn ở tốc độ chậm. Chỉ tăng máy đếm nhịp lên vài nhịp mỗi lần khi đã đánh trọn đoạn mà không sai.
5. Tắt máy, hát hoặc ngân giai điệu theo tiếng đàn. Lúc này mới kiểm được bạn giữ nhịp thật hay đang dựa vào tiếng tíc.

Lỗi hay gặp và cách sửa

Nhanh dần là lỗi số một. Tay phải hào hứng, mỗi ô ngắn đi một chút, tới cuối bài người hát hụt hơi. Cách sửa duy nhất là quay lại máy đếm nhịp và đếm thành tiếng; đếm thầm thì không đủ.

Đánh hai tiếng nhanh ở phách 1 thành một tiếng, hoặc dàn đều chúng ra, làm mất ngay chất bolero. Tập riêng phách 1 thật chậm, đọc «bùm, ta-ta» thành tiếng cùng lúc với tay.

Tiếng chập rè hoặc lép xảy ra khi tay áp chậm hơn cú quạt. Tập riêng động tác chặn trên dây buông trước khi đưa vào mẫu.

Quạt quá to lấn giọng hát. Bolero là nhạc để nghe lời; đệm bằng nửa lực của bạn là vừa, chừa chỗ cho người hát.

Bài nào để tập đầu tiên

Chọn bài chỉ có ba bốn hợp âm và ít đổi hợp âm giữa ô, ở giọng Am hoặc Em vì hai giọng này có nhiều hợp âm bấm thế mở. Vòng Am, Dm, E7 và C xuất hiện rất nhiều trong nhạc vàng, đủ để bạn luyện cả đổi hợp âm lẫn giữ nhịp trước khi đụng tới bài có hợp âm chặn như F. Khi đánh trọn một bài mà người hát cùng không phải chờ bạn, mẫu bolero đã thành của bạn và bạn có thể bắt đầu thêm biến thể rải dây ở đoạn đầu.

Nếu bạn đang sáng tác và muốn nghe thử một giai điệu mới đặt trên nền nhịp bolero trước khi tự đệm, có thể dựng nhanh một bản nháp trên MuziAI.