Vòng hợp âm I V vi IV là gì và vì sao nhiều bài pop nghe na ná nhau

I V vi IV là cách ghi một vòng bốn hợp âm theo bậc của giọng trưởng: hợp âm chủ dựng trên bậc 1, hợp âm át trên bậc 5, hợp âm thứ trên bậc 6 và hợp âm hạ át trên bậc 4. Ở tông Đô trưởng, vòng đó là C, G, Am, F. Nó nghe quen vì gom đủ ba hợp âm trụ cột của một giọng trưởng, thêm một hợp âm thứ có hai nốt chung với hợp âm chủ, nên các hợp âm nối vào nhau rất trơn, có chỗ căng, có chỗ nghỉ, rồi vòng lại về đúng chỗ bắt đầu. Rất nhiều bài pop dựng phần đệm trên vòng này, nên lớp nền của chúng nghe na ná. Thứ làm mỗi bài thành một bài riêng nằm ở giai điệu, nhịp điệu, lời và cách phối.

Ký hiệu I V vi IV đọc như thế nào

Mỗi số La Mã chỉ một bậc trên thang âm của tông đang chơi, tức nốt thứ mấy tính từ nốt chủ. I là bậc 1, IV là bậc 4, V là bậc 5, vi là bậc 6. Vì ký hiệu chỉ bậc chứ không chỉ tên hợp âm, cùng một dòng I V vi IV có thể đổi thành bất kỳ tông nào mà quan hệ giữa các hợp âm vẫn giữ nguyên.

Chữ hoa và chữ thường cho biết tính chất của hợp âm. Chữ hoa (I, IV, V) là hợp âm trưởng, chữ thường (ii, iii, vi) là hợp âm thứ. Hợp âm giảm được ghi bằng chữ thường kèm vòng tròn nhỏ, ví dụ vii°.

Bậc 6 của giọng trưởng ra hợp âm thứ vì hợp âm trên mỗi bậc được dựng bằng cách chồng hai quãng ba lên nốt đó và chỉ dùng nốt có sẵn trong thang âm. Thang Đô trưởng gồm C D E F G A B. Đứng trên A, cách một nốt lấy một nốt, ta được A, C, E: đó là La thứ (Am). Làm như vậy với cả bảy bậc, giọng trưởng nào cũng cho ra cùng một mẫu:

Vòng I V vi IV lấy bốn ô trong bảng này: ba hợp âm trưởng I, IV, V và một hợp âm thứ là vi.

Bốn hợp âm của vòng trong tông C, G và D

Muốn ra hợp âm cụ thể, bạn viết thang âm trưởng của tông, lấy nốt ở bậc 1, 5, 6, 4, rồi thêm chữ «m» cho bậc 6. Ba tông người mới hay gặp nhất cho kết quả như sau:

Lấy tông G làm ví dụ. Thang Sol trưởng là G A B C D E F#. Bậc 1 là G, bậc 5 là D, bậc 6 là E (thành Em), bậc 4 là C. Tông D có thang D E F# G A B C#, nên vòng là D, A, Bm, G. Hai tông G và D có nốt thăng trong thang, nhưng không hợp âm nào trong vòng lấy nốt thăng làm gốc; nốt thăng chỉ nằm bên trong hợp âm, như F# trong D và Bm.

Với người chơi guitar, tông G thường dễ bấm nhất vì cả bốn hợp âm G, D, Em, C đều là thế bấm mở, không cần chặn. Với piano, tông C dễ nhìn nhất vì chỉ dùng phím trắng.

Bốn hợp âm ở tông C gồm các nốt sau (các phần dưới sẽ cần tới):

• C: C, E, G
• G: G, B, D
• Am: A, C, E
• F: F, A, C

Cảm giác ổn định và căng của từng bậc

Trong vòng này, I là chỗ nghỉ, V là chỗ căng nhất, IV mở ra, còn vi là bản tối màu của I.

Bậc I là hợp âm chủ. Nó chứa nốt chủ của tông nên nghe như về nhà: dừng ở đây thì câu nhạc yên.

Bậc V là hợp âm át. Ở tông C, hợp âm G chứa nốt B, nằm ngay dưới C nửa cung. Nốt này gọi là cảm âm vì nó tạo cảm giác muốn nhích lên C. Bước từ V về I gọi là kết chính cách, kiểu kết câu nghe dứt khoát nhất, nên dừng ở G thì tai thấy câu nhạc như còn treo lơ lửng và chờ được giải quyết về C.

Bậc IV là hợp âm hạ át. F rời xa C nhưng không gắt như G: nó tạo cảm giác mở ra, đi ra khỏi nhà. Từ IV về I nghe mềm và tròn, kiểu kết này hay được gọi là kết plagal.

Bậc vi là hợp âm thứ trên bậc 6. Am có chung hai nốt C và E với hợp âm C, chỉ khác một nốt. Vì gần giống hợp âm chủ, Am đứng được ở vị trí của C, nhưng mang màu tối và buồn hơn.

Ghép lại, vòng I V vi IV đi theo đường: ở nhà (C), căng lên (G), chuyển sang màu trầm thay vì về nhà (Am), mở ra (F), rồi lúc lặp lại thì F trượt về C. Mỗi lần lặp là một lần đi rồi về.

Vì sao vòng này nghe quen tai

Vòng có đủ I, IV và V, ba hợp âm xác lập giọng rõ nhất, nên chỉ sau một lượt C, G, Am, F, tai đã biết bài đang ở Đô trưởng và nốt nào là nhà.

Các hợp âm cạnh nhau lại nối với nhau bằng nốt chung. C và G chung nốt G. Am và F chung hai nốt A và C. F và C chung nốt C. Chỉ có bước từ G sang Am là không giữ nốt nào, nhưng mỗi nốt chỉ phải dịch đi một quãng nhỏ (G lên A, B lên C, D xuống C). Khi chơi trên piano, bàn tay gần như không phải nhảy, và tai nghe thấy phần hòa âm trôi chứ không giật.

Đường bass cũng dễ nhớ. Nốt gốc đi C, G, A, F: một bước xuống, một bước lên một cung, một bước nhảy xuống, rồi vòng lại. Đường này dễ hát theo, dễ nhớ, và đủ khác nhau để không đơn điệu.

Ba hợp âm trưởng nghe sáng, còn một hợp âm thứ chen vào giữa làm tối đi một nhịp, nên nhiều người thấy vòng này vừa vui vừa hơi buồn: nó không đứng hẳn về phía nào.

Bốn hợp âm còn khớp với cách nhạc pop chia câu: thường mỗi hợp âm giữ một ô nhịp, bốn ô nhịp là một vòng, hai vòng là một câu tám ô nhịp. Vòng lặp vừa khít với khung câu nên phần đệm có thể chạy suốt phiên khúc hoặc điệp khúc mà không phải đổi.

Cùng một vòng, vì sao các bài vẫn khác nhau

Vòng hợp âm chỉ là lớp nền. Hai bài dùng cùng C, G, Am, F có thể khác nhau hoàn toàn ở giai điệu hát bên trên, ở tốc độ, ở cách đánh đàn và ở lời. Khi bạn thấy nhiều bài na ná nhau, phần giống thường là cảm giác đi rồi về của hòa âm, còn phần bạn nhớ được là câu hát.

Thử chơi cùng vòng C, G, Am, F theo hai cách. Cách một: tốc độ chậm, rải từng nốt của hợp âm trên piano, mỗi hợp âm một ô nhịp, bạn có một nền ballad. Cách hai: tốc độ nhanh, đánh dứt khoát mỗi phách một lần, có trống đi kèm, bạn có một nền nhạc nhảy. Hai bản dùng chung bốn hợp âm mà người nghe sẽ không thấy giống.

Biến thể vi IV I V và các cách xoay vòng

vi IV I V dùng đúng bốn hợp âm cũ nhưng bắt đầu từ bậc 6. Trong tông C, đó là Am, F, C, G.

Điểm bắt đầu thay đổi khá nhiều cảm giác. Hợp âm đầu tiên và hợp âm rơi vào chỗ nhấn mạnh thường được tai coi là chỗ đứng chính, nên khi vòng mở bằng Am và mỗi lượt lặp lại quay về Am, bài nghe trầm và có màu buồn hơn hẳn. Đô trưởng và La thứ dùng chung bảy nốt (chúng là hai giọng song song), nên với vòng này, tai có thể nghe bài như đang ở La thứ, tùy giai điệu dừng ở nốt nào.

Các cách xoay khác của cùng bốn hợp âm cũng hay gặp:

• I vi IV V (C, Am, F, G): kết thúc mỗi vòng bằng G, nên cuối vòng có độ căng rõ và kéo mạnh về C ở lượt sau.
• IV I V vi (F, C, G, Am): mở bằng cảm giác rời nhà, nghe như câu nhạc đang dâng lên.

Nếu bạn muốn phiên khúc và điệp khúc khác màu mà vẫn cùng chất liệu, dùng một bản xoay cho phiên khúc và bản gốc cho điệp khúc là cách đơn giản nhất.

I V vi IV khác gì ii V I

ii V I là một chuỗi kết chứ không phải một vòng lặp. Trong tông C, nó là Dm, G, C, và trong jazz thường được chơi với hợp âm bảy: Dm7, G7, Cmaj7. Bậc ii (Dm) có cùng chức năng hạ át với IV, vì Dm và F chung hai nốt F và A. Chuỗi đi từ hạ át sang át rồi về chủ, nên mỗi lần chơi là một lần kết câu dứt khoát.

I V vi IV thì ngược lại. Vòng không dừng ở hợp âm chủ mà kết ở IV, lượt sau mới trượt về I, nên nó tạo cảm giác chảy liên tục. Đó là thứ nhạc pop cần cho một đoạn đệm lặp nhiều lần.

Hai thứ này dùng chung được. Bạn có thể đệm I V vi IV suốt một đoạn rồi kết đoạn bằng Dm, G, C để câu nhạc đóng lại rõ ràng.

Dùng vòng này khi sáng tác mà không bị nhàm

Với người mới viết bài đầu tay, I V vi IV là chỗ khởi đầu tốt: bốn hợp âm dễ bấm, nền vững, bạn dồn sức vào giai điệu và lời. Nghe quen không phải là lỗi. Nghe nhạt mới là lỗi, và cái nhạt thường đến từ việc dùng vòng theo cách giống hệt nhau từ đầu đến cuối bài.

Mấy cách đổi nghe ra khác ngay mà không phải bỏ vòng:

1. Đổi điểm bắt đầu, dùng vi IV I V hoặc I vi IV V cho một đoạn.
2. Đổi độ dài của hợp âm: giữ C và G mỗi hợp âm hai ô nhịp, dồn Am và F vào cùng một ô.
3. Thay hợp âm ba nốt bằng hợp âm treo hoặc hợp âm bảy: Csus2 (C, D, G) thay cho C, Fmaj7 (F, A, C, E) thay cho F, Am7 thay cho Am. Các nốt thêm vào làm màu hòa âm mềm và mở hơn.
4. Đổi nốt bass. Chơi G với bass B (ghi là G/B) đặt giữa C và Am, đường bass sẽ đi xuống từng bậc C, B, A, nghe liền mạch hơn.
5. Dùng một vòng khác cho một phần của bài, chẳng hạn ii V I để kết điệp khúc.

Ba lỗi người mới hay gặp khi viết trên vòng này. Thứ nhất, giai điệu chỉ hát đúng nốt gốc của từng hợp âm (C khi đang C, G khi đang G), nghe như đang dò hợp âm chứ không phải hát. Hãy cho giai điệu đi qua các nốt chung giữa hai hợp âm và cả những nốt nằm ngoài hợp âm, như D trên nền C. Thứ hai, nhịp đệm không đổi suốt bài, khiến điệp khúc không nổi lên so với phiên khúc. Thứ ba, chọn tông theo tay bấm thay vì theo giọng hát: vòng giống hệt nhau nhưng tông C có thể quá thấp với người này và vừa vặn với người khác, nên hát thử rồi chuyển sang G hay D theo bảng ở trên.

Khi đã thử tự viết giai điệu trên một vòng hợp âm rồi muốn nghe nó được phối thành một bản hoàn chỉnh, bạn có thể dùng MuziAI để nghe thử nhiều cách phối trên cùng một ý tưởng.